Die Reise des Künstlers Van Duong Thanh zur Malerei

Er hatte schwierige Tage durchgemacht, als sein geliebter Vater in jungen Jahren verstarb 10 Jahre alt, aber mit außergewöhnlichem Willen und Energie, Die kleine Van Duong Thanh war fest entschlossen, eine Ausbildung als Künstlerin zu absolvieren und so zum Ruhm der vietnamesischen bildenden Künste beizutragen. Nhiều tác phẩm của Vân Dương Thành từng được Bảo tàng Mỹ thuật quốc gia VN sưu tập khi họa sĩ mới 20 Jahr alt…

Kể về cuộc đời mình, Văn Dương Thành nhắc nhiều đến “xứ sở hoa vàng trên cỏ xanh” Phú Yên, cả dòng họ và gia đình bà không có ai theo ngành vẽ. „Papa ist ständig auf Geschäftsreisen, tôi ở nhà một mình nên tha thẩn lấy giấy bút ra… hí hoáy. Trong suy nghĩ non nớt của một đứa trẻ khi đó, tôi cảm thấy hội họa là điều gì đó có sức hút diệu kỳ, bởi dường như diễn đạt được tình cảm của mình. Lúc nào nhớ cha, tôi lại ngồi say sưa vẽ theo ý mình rồi gởi kèm với thư viết cho ông. Lạ lắm. Giả sử nếu vừa nhìn thấy hàng cây ở ngoài đời, ngày mai bạn có thể quên mất hay mùa thu đến lá cây sẽ rụng xác xơ, Sogar die Bäume sind verschwunden… Nhưng khi đã vào tranh thì thông qua ý tưởng, tư duy, cảm xúc và thể hiện của người vẽ, bỗng nhiên tác phẩm thiên nhiên ấy tràn trề sức sống, làm rung động trái tim biết bao người. Từ đó, hội họa cứ như thôi miên, leite mich mein ganzes Leben lang…”, họa sĩ Văn Dương Thành xúc động.

Thưa bà, Was war der Wendepunkt, der einem Mädchen aus einer Kleinstadt in der Zentralregion die Möglichkeit gab, nach Hanoi zu gehen, um an der renommierten Vietnam Fine Arts School zu studieren??

Ich hatte das Glück, Professor kennenzulernen – nhà điêu khắc Diệp Minh Châu khi ông đến thăm trường và nói chuyện với học sinh. Nếu gọi đó là bước ngoặt cũng đúng nhưng với Văn Dương Thành thì… định mệnh có lẽ chính xác hơn.

Hồi ấy, khi tôi còn bé, bố tôi được điều ra Hà Nội làm việc. Er brachte mich und die ganze Familie mit. Dank dessen war mein Leben richtig 2 năm được sống trọn vẹn trong vòng tay gia đình.

Trở lại chuyện học, An diesem Tag hörte der Künstler Diep Minh Chau, wie sein Lehrer sagte, dass in meiner Klasse ein Freund Thanh sei, der sehr gut zeichnete, also gab er mir Stift und Papier zum Ausprobieren., rồi mang bản thảo ấy về cho Ban Giám hiệu Trường ĐH Mỹ thuật VN xem. Ai ngờ 1 năm sau thì tôi nhận giấy báo đi học. Lúc ấy, ba tôi đã mất nên thấy gia cảnh “mẹ góa con côi” của mẹ tôi, cô hiệu trưởng đã đến hỏi ý kiến mẹ tôi, rằng: “Hơn 600 em nhưng chỉ có Thành được chọn vào trường mỹ thuật danh giá như thế, chị đồng ý không vì 12 năm học là rất dài?”. Mẹ rất yêu bố nên không cần suy nghĩ nhiều, bà nói luôn: “Ba cháu rất thích cho cháu vẽ nên nếu Thành thích thì cho theo học ngay”. Ich sprang vor Freude, như muốn hét to trước quyết định quá phi thường của mẹ.

Aber es ist neu in der Schulphase… ngã ngửa ra vì tôi lúc ấy mới có 11 Jahr alt, lại chưa bao giờ qua trường lớp thì tôi đâu có biết gì về sơn mài, ký họa, hình học… là gì đâu. Berühmter Maler Tran Van Can, thầy hiệu trưởng lúc đó đã duyệt cho tôi và Ca Lê Thắng (con trai nhà trí thức yêu nước Ca Văn Thỉnh)… đặc cách, nicht durch Aufnahmeprüfung. Tôi như “con nai vàng ngơ ngác” giữa trường Tây, trên bục giảng toàn là những tên tuổi của Đông Dương: Trần Văn Cẩn, Bui Xuan Phai, Lương Xuân Nhị, Trần Đình Thọ, Nguyễn Văn Tỵ… Nghĩ đến người cha đã khuất và yêu mẹ, tôi cố gắng học tập tốt các ngày trong tuần, kể cả chủ nhật cũng ngồi vẽ.

Từ cô bé chân đất, nhà chưa có bữa cơm no đúng nghĩa, tôi tập làm quen dần với cách đặt màu chồng lên nhau, rồi tốc độ – độ lướt của nét bút sao cho chuẩn xác, cách thể hiện chất xốp của nhung, Seide, tóc, oder der Glanz menschlicher Haut, cách bóng đổ… Sau một năm, tôi đã được các thầy mang tác phẩm ra làm bài giảng trên lớp cho các anh chị lớp trên khiến tôi quá đỗi vui sướng.

Bà cũng từng đi sơ tán. Nghe nói rằng, Văn Dương Thành cũng như nghệ sĩ piano Đặng Thái Sơn đã phải trải nghiệm thực tế rất vất vả, hätte sogar fast sein Leben verloren?

Tôi học mỹ thuật phải ở nội trú nên có lúc trường sơ tán về Hà Bắc. Damals war das Land noch schwierig, chiến tranh ác liệt nên mọi người ai cũng trải qua những năm tháng thiếu thốn. Während die Anfrage damals gestellt wurde, người nghệ sĩ muốn có tác phẩm tốt thì phải qua trải nghiệm nhiều nên trong 3 năm ròng, Ich lebe im ländlichen Hebei, đi tát nước, cấy lúa, giã gạo, Essen und schlafen Sie beim Bauern. Nhà ở không có cửa nên mùa đông gió lùa vào phên, tôi nằm trên khạp tre nghe lạnh ngắt cả xương sống.

Der Körper ist nicht sehr stark, Ich leide oft unter Asthma und Husten, xương khớp đau nhức khắp mình mẩy. Đặng Thái Sơn khi ấy không ngon lành gì hơn tôi. Anh ấy cũng tay cuốc, Schaufelhände arbeiten hart. Trong một lần về thực tế ở cầu Hàm Rồng (Thanh Hoa), lúc đang đứng vẽ tôi còn bị máy bay thả bom tưởng suýt mất mạng…

Auch so, cô Vũ Giáng Hương và thầy Trần Văn Cẩn ở trường vẫn cứ nhắc nhở: “Làm nghệ thuật không có con đường nào khác là phải lao vào cuộc sống thì tranh mới có nhiều xúc cảm”. Tôi vất vả quá, khóc dữ lắm nhưng nếu không vượt qua thì làm sao trở thành họa sĩ chuyên nghiệp như mơ ước, lại cố… Weil es zu groß ist, meine Klasse 30 – 40 học sinh vào, chỉ có 12 người trụ vững mới đỗ tốt nghiệp. Danach, thấy vốn ngoại ngữ còn ít nên tôi xin vào “dùi mài kinh sử” tiếp ở Khoa Anh Trường ĐH Ngoại ngữ Hà Nội. Tốt nghiệp loại giỏi, tôi về công tác ở Viện Nghiên cứu văn hóa (Ministerium für Kultur), trước khi qua Thụy Điển học tiếp và ở lại đó giảng dạy. Nhưng dù ở đâu, tôi vẫn luôn là người VN như họa sĩ Trọng Kiệm đã viết cho tôi, Sie tragen jedes Mal anmutig das traditionelle Ao Dai, nehmen an Großveranstaltungen mit vielen Staatsoberhäuptern teil und freuen sich besonders, wenn kontinuierlich Gemälde gewonnen werden. 16 viện bảo tàng nghệ thuật quốc gia trên thế giới sưu tập.

Có cơ hội gặp gỡ và vẽ chân dung nhiều người nổi tiếng VN: General Vo Nguyen Giap, danh họa Lê Bá Đảng, berühmten Maler Bui Xuan Phai, nhạc sĩ Phạm Duy, Musiker Nguyen Thien Dao, danh họa – nhạc sĩ Văn Cao…, hẳn bà có những kỷ niệm không thể nào quên. Chuyện đại tướng Võ Nguyên Giáp từng ngồi vẽ tranh chân dung bà như thế nào?

Đời cho tôi may mắn có cơ hội được gặp nhiều người tài năng và có người tôi vẽ đến 120 bức tranh như danh họa Bùi Xuân Phái. Während seines Kunststudiums, tôi hay để dành tiền ăn sáng đủ 5 xu để mua 1 tờ báo Văn nghệ và thấy những minh họa của các họa sĩ Bùi Xuân Phái, Van Cao, Nguyen Tu Nghiem, Nguyen Sang bewundert es sehr… Đọc xong thì cắt giữ lại và dán vào một quyển giấy báo. Später hatte der Künstler Bui Xuan Phai einen sehr tiefgreifenden Einfluss auf mein Leben und meine Karriere und ich betrachtete ihn immer als meinen spirituellen Lehrer..

Với nhạc sĩ Phạm Duy, tôi nhớ mãi kỷ niệm vào năm 1994, tại triển lãm riêng Văn Dương Thành ở Paris (Frankreich), bác bay từ California sang dự triển lãm cùng nhà phê bình văn học Phan Huy Đường và GS Trần Văn Khê. Xem những bức phong cảnh về Hàng Dầu hay nhìn cây đa quê nhà mà Văn Dương Thành vẽ, ông cảm động quá nên ngẫu hứng chơi liền bản Tình vẫn rong chơi. GS Trần Văn Khê lấy tay bóc nhịp tách tách đồng điệu khiến bác Phạm Duy long lanh nước mắt. Ông nói: “Tôi cảm thấy như được về quê Mẹ của mình”.

Ông Lê Bá Đảng, Phạm Tăng quá nổi tiếng trong giới hội họa thì tôi cũng gặp gỡ nhiều. Riêng thiên tài âm nhạc Nguyễn Thiện Đạo thì sống ở Paris cũng mời tôi qua ăn cơm. Nhạc sĩ Vũ Thành An từng thăm nhà tôi tận Hà Nội, ôm guitar hát. Tôi hạnh phúc vì mù nhạc nhưng lại được nhiều cây đại thụ về âm nhạc quý mến. Từ khi gặp bác Bùi Xuân Phái năm tôi 17 Jahre alt, bis Onkel Phai verstarb 1988, đã có khoảng 300 Skizze und ca 20 bức tranh sơn dầu cỡ lớn bác vẽ Văn Dương Thành. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn vẽ cho tôi 1 bức rất đẹp.

Cả cuộc đời Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẽ chỉ 4 bức tranh thì 1 Zeichnung des Enkels Vo Thanh Trung, còn lại 3 là… vẽ tôi giống y đúc. Ông còn trân trọng ký tên vào bên dưới tranh ngay tại nhà riêng ở 30 Hoang Dieu. Gegenteil, tôi cũng vẽ gần 50 bức chân dung đại tướng với niềm kính trọng sâu sắc nhất, trong đó có tác phẩm vinh dự đặt ở Viện Bảo tàng Lịch sử QĐND VN năm 2017.

Trải qua thời gian dài sống và làm việc tại nước ngoài, điều gì ở quê hương khiến bà nhớ nhiều nhất? Wenn die Künstlerin Diep Minh Chau das Talent von Van Duong Thanh entdeckt hätte, als er noch Mitglied war, hätte sie das dann bei der jüngeren Generation wiederholen können??

Leben, vẽ tranh và dạy học ở Thụy Điển nhưng năm nào tôi cũng tranh thủ về thăm quê. Mỗi lúc ngồi một mình nơi xứ người, điều cho tôi nhiều cảm xúc nhất là quê hương nơi ba mẹ tôi sinh ra ở Phú Yên. Tôi nhớ những buổi chiều ra biển lốc cốc trên chiếc xe ngựa nên tôi yêu quý đại dương vô cùng. Von da an verliebte ich mich in das Malen des Meeres. Später gibt es Reisfelder, mái rạ, cây chuối, hàng tre, rặng dừa, những đàn chim hồng hạc… Cứ thế, vạn vật thôn quê nhẹ nhàng đi vào tranh của tôi. Có lúc tôi còn xuống miền Tây ở lại 3 tháng để tập trung sáng tác.

Mỗi khi đến dịp năm mới tại xứ người, Draußen fällt weißer Schnee, cây thông Noel lấp lánh thì trong nhà tôi cặm cụi vẽ mùa xuân hoa mai, hoa đào khoe sắc. Bao kỷ niệm thời ấu thơ vất vả cứ thế ùa về nơi đất khách, rồi những năm tháng khổ cực lúc sơ tán gia đình không có ai bên cạnh. Thương lắm. Also, In meinen Bildern gibt es immer Schmerz, Traurigkeit und Stärke…

Cuộc đời tôi chưa phát hiện được tài năng nhí như GS Diệp Minh Châu, nhưng tôi cũng từng đứng lớp dạy hàng ngàn sinh viên mà nhiều người trong số ấy đã tốt nghiệp các trường danh giá của Mỹ, Älterer Bruder, Schweden. Bên cạnh đó là 2.000 bức tranh đã vẽ với 90 Persönliche Ausstellung, là những con số đạt được với nghị lực không nhỏ.

Ihre Ausstellung wird heute Abend eröffnet 16.4 tại Peony & Iris Art Gallery (Q.1, Ho Chi Minh Stadt) thu hút sự quan tâm của người xem và báo chí. Bild: Nguyen A

Quelle: Tác giả Lê Công Sơn – Thanh Nien Zeitung 18/04/2021)